شاخص کیفیت روغن موتور
شاخصی که کیفیت روغن موتور را می توان از آن فهمید
به طور خلاصه شاخصی به نام API معمولاً روی بطری های روغن درج می شود که می توان کیفیت روغن موتور را از روی آن متوجه شد. به این صورت که عمدتاً در مقابل عبارت API، حرف انگلیسی S و بعد از آن یکی از حروف A تا N (به غیر از I و K) درج می شود. بر این اساس، هر چه حرف انگلیسی درج شده در مقابل حرف اس، به N نزدیک تر باشد، نشان دهنده کیفیت بهتر روغن موتور است. می توان گفت هر چه کیفیت روغن موتور بهتر باشد، پایداری و کارکرد آن نیز بیشتر است. البته طبیعی است که در مناطق جغرافیایی مختلف، کارکرد روغن متفاوت خواهد بود. در این زمینه خاک نژاد کارشناس خودرو می گوید که برای شهری مانند مشهد، روغن موتورهایی با درجه SL به بالا، به طور معمول کارکردی در حدود ۸تا ۱۰ هزار کیلومتر (و با توجه به ویژگی های خاص برخی روغن موتورها حتی بالاتر از این رقم) خواهند داشت. اما روغن های زیر این درجه را باید در نهایت در حدود ۶هزار کیلومتر تعویض کرد.
با این وصف، باید توجه داشته باشید API روغن موتوری که برای خودروی خود انتخاب می کنید، حداقل برابر با آن میزانی است که در کاتالوگ خودروی شما درج شده است. به عنوان مثال برای پراید ۱۱۱، سایپا در دفترچه راهنمای مشتری این خودرو، API معادل با درجه SJ را توصیه کرده است. با این حال کارشناسان باز بر استفاده دقیق از روغن موتور توصیه شده سازنده خودرو تاکید دارند.
روانکاری با گریس
معایب روانکاری با گریس در مقایسه با روغن های روانساز: خنک کنندگی کم نفوذ نکردن به قطعات ریز و مجار دستگاه ها نیاز به نیرو کار {کارکر } بیشتر برای روانکاری سختی بسته بندی و انبار داری پاک نکردن آلودگی ها از سطوح قطعات متحرک
روش نمونه گیری صحیح برای ارسال به آزمایشگاه نمونه ای که جهت بررسی و آزمون ارسال میشود باید گویای شرایط واقعی سیال یا گریس درماشین یا دستگاه در حال کار باشد بنابراین نمونه گیری باید در زمان ثبات دستگاه انجام بگیرد. نمونه گیری قبل و بعد از اضافه نمودن و سرریز کردن روانکار صحیح نیست نمونه گیری سیال یا گریس از کلیه دستگاه ها و ماشین آلات باید از محلی قبل از فیلتر یا هر سیستمی که باعث جداسازی مواد آلوده کننده میشود انجام پذیرد. لوله یا مجرای عبور سیال باید قبل از نمونه گیری به کمک جریان سیال مورد آزمایش به طور کامل شستشو داده شود از ظروف تمیز بر چسب دار شامل موارد زیر استفاده شود : نوع نمونه تاریخ نمونه برداری ساعات کارکرد نوع دستگاه توضیحات خاص مشخصات کارگاه و نام شخص نمونه گیر نمونه گیری گریس باید از چند نقطه و از محل مناسب صورت پذیرد. در صورت مشخص بودن ازمون های درخواستی مقدار نمونه برای انجام آزمایش های مورد نیاز مطابق جدول صفحه بعد تهیه و ارسال شود و در غیر این صورت برای انجام آزمون های درخواستی حداقل یک لیتر سیال و یا یک کیلوگرم گریس نیاز است.
۲-روغن های دنده ی خودرو
در سیستم های انتقال نیرو دنده ها و یاتاقان های مختلفی به کار رفته است که نیاز های روانکاری متفاوت در شرایط مختلف را دارند. انتخاب روانکار مناسب مستلزم بررسی دقیق مشخصات فیزیکی وشیمیایی روغن و شرایط کار دستگاه ها در تطبیق با شرایط محیط کاراست.
انجمن نفت آمریکا APl دسته بندی ذیل را برای روانکار ها سیستم های انتقال نیرو و محور ها با مشخصات ویژه معرفی کرده است.
۳- روغن های صنعتی ۳- الف- طبقه بندی روغن های صنعتی بر اساس گرانروی این طبقه بندی بیشتر بر اساس طبقه بندی درجه های گرانروی lSO انجام میشود که در واقع گرانروی روغن در ۴۰ درجه سانتی گراد با تغییرات مجاز ۱۰ درصد میباشد. درجه گرانروی lSO روغن های صنعتی که مقایسه آن با سایر درجه بندی های گرانروی در صفحه بعد به طور کامل توضیح داده شده است به صورت تقریبی نشان دهنده میانگین تغییرات مجاز گرانروی روغن بر حسب سانتی استوک {cSt} در ۴۰ درجه سانتی گراد است .
۳- ب- طبقه بندی سطوح کیفیت روغن های صنعتی به علت تنوع بسیار زیاد در موارد مصرف و سطوح کیفیت روغن های صنعتی ذکر استانداردهای آنها در اینجا امکان پذیر نیست و در مورد هر روغن خاص به طور جداگانه شرح داده شده است . بسیاری از استاندارد های روغن های صنعتی توسط سازندگان معتبر دستگاه های صنعتی تدوین شده است و مورد قبول عموم نیز قرار گرفته اند.
گریس انجمن ملی گریس های روانکار {NLGl} گریس را این گونه تعریف کرده است گریس یک محصول نیمه مایع تا جامد است که از پراکنده کردن ماده غلیظ کننده در روغن پایه به دست میاید و در اکثر موارد به منظور ایجاد و تقویت بعضی از خواص به آن مواد افزودنی می افزایند. مشخصات و کیفیت گریس به نوع و مقدار ماده غلیظ کننده مواد افزودنی مشخصات روغن پایه و همچنین فرایند تولید ان بستگی دارد. ماده غلیظ کننده مهم ترین عامل پایداری در برابر آب پایداری در دمای بالا و حفظ کیفیت در مدت زمان مصرف و هنگام انبار داری گریس است. گریس ها مشابه روغن ها برای به حداقل رساندن اصطکاک و سایش بین سطوح متحرک کاربرد دارند. در مواردی که روانساز باید به عنوان مانعی برای جلوگیری از ورود ذارات خارجی عمل کند یا موقعیت حرکت بین سطوح متحرک کاربرد دارند. در مواردی که روانساز باید به عنوان مانعی برای جلوگیری از ورود ذارات خارجی عمل کند یا موقعیت حرکت بین دو سطوح به گونه ای است که به روانساز نیمه جامد نباز است باید از گریس استفاده شود. در مقایسه گریس ها با روغن های روانکار مشخص میشود که هر کدام از این دو نوع روان کننده به لحاظ ساختار ویژه خود کاربرد های خاصی دارند . مهم ترین ویژگی گریس ها استفاده از آنها به عنوان روانکار مناسب در نقاط غیر قایل دسترس دستگاه های صنعتی است . از طرفی ماشین آلاتی که با گریس روانکاری میشوند طراحی ساده تر داشته و در نتیجه به تعمیر و نگهداری نیاز دارند . همچنین از گریس ها میتوان در آب بندی دستگاه ها استفاده کرد. گریس ها را بر اساس نوع روغن پایه {معدنی سینتتیک گیاهی } و نوع ماده غلیظ کننده { صابون های فلزی پلیمر ها و مواد معدنی } دسته بندی میکنند.
درجه بندی گریس ها
از نظر قوام و سفتی گریس ها نیز مانند روغن ها با درجاتی مشخص میشوند. این درجات به درجات NLGl یا نفوذ پذیری معروف هستند و با اعدادی از سه نفر ۰۰۰ تا {۶} طبقه بندی میشوند . سفت ترین گریس ها با درجه NLGl6 و روان ترین آنها با درجه NLGl 000 بر اساس آزمایش نفوذ پذیری گریس کار کرده مشخص میشوند. درجه بندی گریس ها بر مبنای قوام آن ها از جانب انستیتوی ملی گریس های روانکار {آمریکا} { NationalLubricatingGrease lnstitute} انجام میشود. درجه بندی NLGl بر مبنای آزمون نفوذ پذیری مطابق با استاندارد های : { DlN51818ASTM D_217ASTM D-2665} در صفحه بعد آورده شده است.
۱-ب-طبقه بندی بر اساس سطوح کیفیت روغن های موتور طبقه بندی انجمن نفت آمریکا API
انجمن نفت آمریکا {American Petroleum lnstitute} کیفیت روغن های موتور را دردو گروه دسته بندی نموده است . ۱- روغن های موتور برای خودرو های بنزینی که برای هر سطح کیفیت با دو حروف معرفی میشوند . حرف اول S به Service Station یعنی ایستاگاه های تعویض روغن گاراژ ها و بنگاه های فروش خودرو ها اشاره دارد و حرف دوم که با یکی از حروف الفبای انگیلیسی از AتاN {سطح کیفیت فعلی } مشخص شده است. ۲- روغن های موتور برای خودرو ها و دستگاه های دیزلی که با حرف C مخفف کلمه Commerciel {وسایل نقیله تجاری کشاورزی و ناوگان حمل و نقل } و یکی از حروف الفبای انگیلیسی از A تا J {سطح کیفیت فعلی } به همراه اعدادی که بعد از حرف C نوشته میشود مشخص شده است .
معرفی استانداردACEA
استاندارد اروپایی ACEA مربوط به انجمن سازندگان خود اروپا است که در سال ۱۹۹۶ جایگزین استاندارد سازندگان خودروی بازار مشترک اروپا CCMC شد . انجمن سازندگان خود رو اروپا در آخرین رده بندی خود که در سال ۲۰۰۴ انجام شد استاندارد های روغن موتور را در سه گروه زیر تعریف کرده است A/B= برای خودرو های بنزینی ودیزلی سبک C=خودروهای دیزلی و بنزینی سازگار با مبدل های کاتالیستی E=خودروهای دیزلی سنگین
معرفی سطح کیفیت lLSAC
اخیرا روی بسته بندی های روغن های موتور در کنار مشخصه های سطح کیفیت APl مشخصه های مربوط به lLSAC را نیز معرفی مینمایند . lLSAC مخفف عبارت lnt ern ati onal L ubricant Standardization andApprovalCommittee به معنای “سازمان بین المللی استاندارد و کمیته تایید {کیفیت} روانکار ها است. این سازمان از سال ۱۹۹۴ در زمره موسسات بررسی تعریف و تایید سطوح کیفیت روغن های موتور بنزینی قرار کرفته است و بیشتر سازندگان خودرو ها در کتابچه های جدید راهنمای خودرو آن را ذکر می نمایند و بر چسب های تایید کیفیت را بر اساس تعاریف lLSAC نیز بر روی بسته بندی های روغن های موتور برای انتخاب روغن مشخص مینمایند.
سایر طبقه بندی های مهم سایر طبقه بندی های مهم که برای روغن های خودرو و روانکارهای صنعتی دسته بندی شده اند عبارتند از : استاندارد های ارتش آمریکا که با علامت اختصاری MlL-L به اضافه شماره های تعریف شده ای بیان میشود . سازمان های تعیین استاندارد های بین المللی هماهنگ با سازندگان معتبر خودرو ها {OEM} از قبیل شرکت های Mercedes BenzVWMAN VOLVO GM FORD Scania و غیره که استاندارد های ویزه خود را برای طول عمر روش های بهینه مصرف و دوره های زمانی تعویض روغن موتور مشخص نموده اند. موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران که در این راستا همگام با سازمان های جهانی استاندارد های ملی ایران {lSlRl} را بسته به نوع روغن منطبق با استاندارد های بین المللی تعریف میکند . مطابق دستورالعمل های موسسه استاندارد در ایران اراعه روغن موتور APlSB/CB منسوخ شده است.
تعریف درجه بندی روغن های موتور
روغن های موتور از لحاظ گرانروی به دو دسته روغن های تک درجه ای مانند روغن های ۱۰-۳۰و۴۰ SAE و روغن های چند درجه ای تقسیم میشوند . دردسته دوم مانند روغن های ۳۰- ۱۰w و ۵۰- ۲۰w SAE که روغن های چهار فصل یا اتوماتیک نیز نامیده می شوند درجه SAE روغن با دو عدد و حرف W {مخفف کلمه Winter=زمستان } نمایش دالده میشود . عدد سمت چپ W معیاری از گرانروی روغن در دمای پایین و عدد سمت راست گرانروی در دمای بالا {۱۰۰C } را نشان می دهند . این روغن ها به علت داشتن مواد افزودنی خاص در سرما یعنی هنگام استارت موتور مانند روغن سبک {مثلا ۱۰ SAE یا ۲۰ SAE } هستند . به این دلیل موتور خودرو با استفاده از انها به راحتی روشن می شود . فقط در این صورت روغن به صورت به تمام قسمت های موتور می رسد و روغن کاری قطعات را به خوبی انجام می دهد . ضمنا با گرم شدن موتور افت گرانروی روغن کمتر از افت گرانروی روغن های تک درجه ای {۳۰ SAE یا ۵۰ SAE } خواهد بود . به این ترتیب حتی در گرم ترین شرایط لایه ای از روغن { روغن چند درجه ای } بین قطعات باقیماند و به خوبی ان ها رااز یکدیگر جدا نگه میدارد . یعنی ذر مجموع میتوان گفت که محدود دمایی کاربرد روغن های چند درجه ای وسیع تر است . با توجه به اینکه ۸۰ درصد ساییدگی قطعات متحرک موتور در مرحله استارت یعنی در مرحله ای که موتور سرد است رخ میدهد روانکاری قطعات بسیار مهم و ضروری است بنا براین بهتر است از روغن های چند درجه ای که در سرما گرانروی پایینی دارند استفاده شود .
نمودار بالا گرانروی دو نوع روغن تک درجه ای {مونو گرید} و روغن چند درجه ای { مالتی گرید}۴۰- SAE 15 W را در دماهای مختلف نشان میدهد . به طوری که ملاحظه میشود یک روغن چند درجه ای { مالتی گرید } در دماهای بالا {۱۰۰C}ویژگی های روغن ۴۰ SAE ودر دمای پایین ویژگی های روغن SAE 15W را دارد و همچنین مشخص میشود که روغن چند درجه ای تغییرات گرانروی کمی نسبت به تغییرات دما دارد { قابلیت مصرف در همه فصول}.
علاعم اختصاری برخی از استانداردها
در صنعت روانکار به منظور شناخت و کاربرد صحیح روغن ها از دو گونه طبقه بندی استفادهمیشود :الف)طبقه بندی روغن ها برحسب درجه گرانروی . ب)طبقه بندی روغن ها بر حسب سطوح کیفیت و استاندارد های مرتبط . در ادامه به این دو روش طبقه بندی در خصوص روغن های موتور و دنده خود رو اشاره کوتاهی میشود.
۱- روغن های موتور ۱- الف- طبقه بندی روغن های موتور بر حسب گرانروی
درجه بندی SAE: انجمن مهندسین خودروی آمریکا اساس طبقه بندی روغن های موتور را به دلیل اهمیت گرانروی این ویژگی بنا نهاده است به طوری که در این سیستم دو گروه از درجه های گرانروی تعریف میشوند. ۰ یک گروه حرف Winter=W (روغن های چند درجه ای ) دارد و گروه دیگر بدون حرف W است (روغن های تک درجه ای ) . درجه های دارای حرف W معرفی گرانروی روغن در زمستان یعنی متناسب بودن آن برای کار در فصول سرد سال قابلیت روغن برای پمپ شدن در دمای پایین است . بازرگانی روغن موتور میدانی ۰
